Czym jest olej z chimery i skąd się wziął w tradycyjnej diecie?
Olej z chimery, czyli tłuszcz pozyskiwany z wątroby ryb głębinowych z rzędu chimery, był stosowany przez dawne ludy zamieszkujące wybrzeża północnej Europy i Azji, szczególnie tam, gdzie dostęp do świeżej roślinności był ograniczony przez klimat i długie zimy.
W tradycyjnych społecznościach rybackich wykorzystywano go jako cenne źródło energii i składników odżywczych, podobnie jak tran z dorsza czy olej z wątroby rekina.
Zastosowanie – kiedy sięgano po olej z chimery?
Był spożywany głównie w okresach niedoborów żywności, osłabienia organizmu oraz w rekonwalescencji po chorobach. Stosowano go także wspomagająco przy problemach z układem oddechowym, osłabionej odporności, chorobach skóry oraz przy ogólnym wyczerpaniu organizmu.
Jego popularność wynikała z wysokiej zawartości tłuszczów oraz witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
Skład – dlaczego działał tak skutecznie?
Olej ten zawiera witaminy A i D, które odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu zdrowia wzroku, skóry, kości oraz funkcjonowania układu odpornościowego. Zawiera również nienasycone kwasy tłuszczowe, które wspierają pracę układu sercowo-naczyniowego i działają przeciwzapalnie. W jego składzie znajdują się także śladowe ilości minerałów, takich jak selen i jod – ważne dla tarczycy i ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym, przy czym są one w pełni przyswajalne.
Współczesne spojrzenie na właściwości oleju z chimery
Dawne ludy ceniły olej z chimery przede wszystkim za jego właściwości wzmacniające organizm. Wierzono, że poprawia odporność, przyspiesza regenerację, wspiera leczenie infekcji oraz pomaga przetrwać trudne warunki środowiskowe.
Współcześnie wiadomo, że dzięki zawartości witamin A i D oraz tłuszczów może wspierać zdrowie układu immunologicznego, poprawiać kondycję skóry, wspomagać mineralizację kości oraz wpływać korzystnie na funkcjonowanie układu nerwowego. Choć dziś jest mniej popularny niż inne oleje rybie, jego właściwości odżywcze wpisują się w tradycyjne podejście do wykorzystania naturalnych źródeł tłuszczu jako wsparcia dla zdrowia.
Dlaczego naturalna matryca pokarmowa ma znaczenie?
Bardzo ważne jest to, abyśmy rozumieli, iż pozyskiwanie witamin i minerałów z naturalnych produktów odzwierzęcych jest korzystniejsze, ponieważ występują one w tzw. naturalnej matrycy pokarmowej, czyli w towarzystwie innych związków (tłuszczów, białek, enzymów), które wspomagają ich wchłanianie i wykorzystanie przez organizm. Na przykład witaminy rozpuszczalne w tłuszczach (A, D, E, K) są lepiej przyswajalne, gdy występują razem z naturalnym tłuszczem, a nie w izolowanej formie.
Dodatkowo składniki odżywcze z żywności rzadko prowadzą do przedawkowania, ponieważ organizm reguluje ich wchłanianie w bardziej naturalny sposób – potrafi wychwycić zbyt obfitą ilość, wyregulować samoistnie i wydalić niepotrzebną dawkę.
W przypadku suplementów syntetycznych witaminy często występują w pojedynczych, izolowanych formach, które mogą nie działać identycznie jak ich naturalne odpowiedniki i są gorzej przyswajane. Istnieje także duże ryzyko nadmiernego spożycia, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek bez kontroli.
Przykłady zaburzeń równowagi przy syntetycznej suplementacji
Należy również zrozumieć, iż podawanie syntetycznych witamin zaburza ich wzajemne ratio. Na przykład przy suplementacji witaminą A w wysokich dawkach może dojść do zaburzenia działania witaminy D, ponieważ nadmiar witaminy A może osłabiać wpływ witaminy D na metabolizm wapnia i kości, co w praktyce może prowadzić do pogorszenia mineralizacji kości mimo obecności witaminy D. Z kolei nadmierna suplementacja witaminy D może zwiększać zapotrzebowanie na witaminę A i zaburzać jej równowagę w organizmie, co może objawiać się suchością skóry, problemami ze wzrokiem lub osłabieniem błon śluzowych. Zaburzenia te będą wynikały z tego, iż organizm nie jest w stanie poradzić sobie z syntetyczną wersją danej witaminy. Czyli mówiąc wprost – wysoki poziom witaminy D zmniejsza poziom witaminy A i odwrotnie.
W przypadku minerałów: wysoka podaż cynku może zaburzać wchłanianie selenu poprzez konkurencję o mechanizmy transportowe w jelitach oraz wpływ na równowagę innych mikroelementów, co może prowadzić do osłabienia funkcji antyoksydacyjnych i pracy tarczycy. Z drugiej strony nadmiar selenu może również zaburzać równowagę cynku w organizmie, wpływając na enzymy zależne od cynku, co może objawiać się pogorszeniem odporności, problemami skórnymi czy zaburzeniami gojenia.
Te przykłady pokazują, że izolowana suplementacja pojedynczych witamin i minerałów może prowadzić do zaburzeń równowagi, dlatego tak ważne jest zachowanie proporcji i najlepiej opieranie się na naturalnych źródłach składników odżywczych.
Często pytacie mnie, dlaczego nie proponuję suplementacji syntetycznej. Myślę, że ostatnie dwa akapity dobrze to obrazują.
